ลองจินตนาการถึงธนาคารที่ไม่มีสาขา ไม่มีสมุดบัญชี และ ไม่ต้องต่อคิวอีกต่อไป แต่กลับ “รู้จักพฤติกรรมทางการเงิน” ของคุณละเอียดกว่าธนาคารแบบเดิมเสียอีก

นี่ คือ โลกใหม่ของ “Virtual Bank” หรือ ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา ที่กำลังจะเข้ามาเปลี่ยนโครงสร้างระบบการเงินไทยครั้งใหญ่ หลังจาก ธนาคารแห่งประเทศไทย(ธปท.) เปิดให้กลุ่มทุนยื่นขอใบอนุญาตตั้ง Virtual Bank ตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม 2567 ก่อนใช้เวลาพิจารณากว่า 1 ปี และ ประกาศรายชื่อผู้ได้รับความเห็นชอบเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2568

ผลลัพธ์ คือ การถือกำเนิดของ Virtual Bank 3 รายแรกของประเทศไทย ซึ่งถูกมองว่าเป็น “สงครามธนาคารยุคข้อมูล” ที่จะเปลี่ยนเกมการแข่งขันทั้งระบบ

Virtual Bank แรกของไทย มีใครบ้าง?

ธนาคาร คลิกซ์ จำกัด (มหาชน) (CLICX) เกิดจากการร่วมทุนของ ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) (KTB) , บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) (ADVANC) และ บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) (OR)

ธนาคาร แบงก์เอกซ์ จำกัด (มหาชน) (BankX) เกิดจากการร่วมทุนของ บริษัท เอสซีบี เอกซ์ จำกัด (มหาชน) (SCB) , WeTechnology Limited (WeBank) จากจีน และ KakaoBank Corp. จากเกาหลีใต้

ธนาคาร แอสเซนด์ จำกัด (มหาชน) (ASCEND BANK) ถือหุ้น 100% โดยบริษัท เอซีเอ็ม โฮลดิ้ง จำกัด (ACM Holdings : ACMH) ซึ่งร่วมทุนระหว่าง บริษัท แอสเซนด์ มันนี่ จำกัด ภายใต้เครือเจริญโภคภัณฑ์ หรือ ซีพี (CP) และ Ant Group จากจีนในเครือ Alibaba

ซึ่งมีเพียง ธนาคารคลิกซ์ (CLICX Bank) ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา หรือ Virtual Bank รายแรกของประเทศไทย ที่สามารถเปิดดำเนินการได้ หลังจากได้รับไฟเขียวจากธนาคารแห่งประเทศไทย(ธปท.) และ กระทรวงการคลัง เมื่อกลางเดือนพ.ค. ที่ผ่านมา

ทำไม CLICX Bank ถูกจับตาที่สุด?

ในบรรดา Virtual Bank ทั้ง 3 ราย “CLICX Bank” ถูกมองว่าได้เปรียบมากที่สุด เพราะเป็นรายแรกที่สามารถเริ่มดำเนินการได้ หลังได้รับไฟเขียวจาก ธนาคารแห่งประเทศไทย และ กระทรวงการคลัง

แต่สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าความเร็ว คือ การรวมตัวของ 3 ยักษ์ใหญ่ที่มีอิทธิพลต่อชีวิตประจำวันของคนไทยแทบทุกมิติ ได้แก่ KTB ผู้ดูแลโครงสร้างพื้นฐานการเงินดิจิทัล และ แอปฯ เป๋าตัง , AIS เจ้าตลาดโทรคมนาคม และ OR ผู้นำค้าปลีกและธุรกิจพลังงาน

การจับมือกันครั้งนี้ ไม่ใช่แค่ตั้งธนาคารใหม่ แต่ คือ การสร้าง Data Ecosystem ขนาดมหาศาล ที่เชื่อมข้อมูลการใช้ชีวิตประจำวันของคนไทยเข้าด้วยกัน ตั้งแต่การจ่ายค่าโทรศัพท์ เติมน้ำมัน ซื้อกาแฟ ไปจนถึงพฤติกรรมการใช้จ่ายผ่านแอปพลิเคชัน

โดยจุดเปลี่ยนสำคัญเมื่อข้อมูลพฤติกรรมกลายเป็นเครดิตการเงิน ซึ่งหนึ่งในหัวใจสำคัญของ Virtual Bank คือ การใช้ Alternative Data หรือ ข้อมูลทางเลือก มาประเมินความสามารถในการชำระหนี้ แทนการดูแค่สลิปเงินเดือนแบบธนาคารดั้งเดิม ตัวอย่างเช่น จ่ายค่าโทรศัพท์ตรงเวลาทุกเดือน , เติมน้ำมันสม่ำเสมอ , ซื้อสินค้าออนไลน์ต่อเนื่อง , มีรายได้เข้าแอปฯ เป็นประจำ ข้อมูลเหล่านี้อาจถูกนำมาคำนวณเป็นคะแนนเครดิตเพื่อเปิดทางให้คนที่ไม่เคยเข้าถึงสินเชื่อในระบบ เช่น ไรเดอร์ , ฟรีแลนซ์ , พ่อค้าแม่ค้าออนไลน์ , อาชีพอิสระ ที่สามารถกู้เงินได้ง่ายขึ้น นี่ คือ แนวคิด “Invisible Finance” หรือ การเงินที่ซ่อนอยู่ในพฤติกรรมชีวิตประจำวัน

คู่แข่ง CLICX ไม่ธรรมดา?

แม้ CLICX จะออกตัวได้เร็ว แต่สนามนี้ไม่ได้ง่าย เพราะอีก 2 กลุ่มทุนต่างมี “อาวุธหนัก” เช่นกัน ทั้ง BankX พลังเทคโนโลยีจากจีน-เกาหลี ซึ่งกลุ่ม SCB X จับมือกับ WeBank ธนาคารดิจิทัลยักษ์ใหญ่จากจีน และ KakaoBank ผู้นำ Digital Bank เกาหลีใต้ แม้ล่าสุดจะขอเลื่อนเปิดบริการออกไปภายในปี 2569 แต่จุดแข็งสำคัญ คือ ประสบการณ์ระดับโลก ด้าน AI และ Digital Lending

Ascend Bank เกม Ecosystem เครือ CP ซึ่ง Ascend Money และ Ant Group เตรียมเปิดตัว Ascend Bank โดยมีฐานผู้ใช้งาน TrueMoney จำนวนมหาศาลเป็นจุดขาย อย่างไรก็ตาม กลุ่มนี้ยังเผชิญความท้าทายภายใน หลัง CP All ยังมีความเห็นไม่ตรงกันเรื่องการโยกธุรกิจในเครือเข้าสู่ Virtual Bank

กูรูมองอนาคตธนาคารไทยกำลังเข้าสู่ “สงครามดอกเบี้ยดิจิทัล”

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย มองว่า ในช่วง 3 ปีแรก Virtual Bank จะใช้กลยุทธ์เผาเงินเพื่อเร่งสร้างฐานลูกค้า สิ่งที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ ดอกเบี้ยเงินฝากสูงกว่าธนาคารปกติ , ฟรีค่าธรรมเนียม , สินเชื่ออนุมัติไว , โปรโมชันผ่านแอปฯ เนื่องจาก Virtual Bank มีต้นทุนต่ำกว่าแบงก์ดั้งเดิมหลายเท่า เพราะไม่มีสาขา ไม่มี ATM และ ใช้พนักงานน้อยกว่า โดยต้นทุนที่ลดลงนี้ อาจสะท้อนกลับมาเป็นดอกเบี้ยกู้ที่ต่ำลง , ค่าธรรมเนียมถูกลง , ประสบการณ์ใช้งานที่รวดเร็วขึ้น

แต่ความเสี่ยงใหญ่ คือ หนี้ครัวเรือน แม้ Virtual Bank จะช่วยเพิ่มโอกาสเข้าถึงสินเชื่อ แต่โจทย์ใหญ่ของไทยยังคงเป็นหนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูง หาก AI ประเมินความเสี่ยงผิดพลาด หรือแข่งขันปล่อยกู้อย่างรุนแรงเกินไป อาจทำให้เกิดปัญหา NPL หรือ หนี้เสีย เพิ่มขึ้นในระบบการเงินได้ โดยเฉพาะในช่วงเริ่มต้นที่ธนาคารใหม่ต้องเร่งขยายฐานลูกค้า

ธนาคารดั้งเดิมเริ่มปรับตัวแล้ว

การมาของ Virtual Bank ทำให้ธนาคารแบบเดิมต้องเร่งเปลี่ยนตัวเองอย่างชัดเจน สิ่งที่เห็นได้แล้วในปัจจุบัน ได้แก่ ลดจำนวนสาขา , ปิดตู้ ATM ต่อเนื่อง , พัฒนา Mobile Banking ให้ครบวงจร , ขยายบริการลงทุน ประกัน และ อีคอมเมิร์ซ ตลอดจนตั้งบริษัทลูกทำ Digital Lending โดยเฉพาะ เพราะในอนาคตธนาคารอาจไม่ใช่สถานที่อีกต่อไป แต่ คือ บริการที่ซ่อนอยู่ในทุกกิจกรรมของชีวิตประจำวัน

ศึกครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องธนาคาร แต่ คือ สงครามข้อมูล

Virtual Bank ไม่ได้กำลังแข่งกันว่า ใครมีสาขามากกว่า แต่กำลังแข่งกันว่า ใครเข้าใจพฤติกรรมผู้บริโภคได้ลึกกว่า และ ในสมรภูมินี้ CLICX Bank กำลังถูกมองว่าเป็นผู้เล่นที่ได้เปรียบที่สุด จากการถือครองข้อมูลมหาศาลทั้งด้านการเงิน โทรคมนาคม และ ค้าปลีก

คำถามสำคัญต่อจากนี้ คือ เมื่อข้อมูลกลายเป็นเครดิตใหม่ของโลกการเงิน ใครจะเป็นผู้ชนะในยุคที่ธนาคารอาจมองไม่เห็นด้วยตาอีกต่อไป?