เจาะลึกโครงสร้างราคาน้ำมันไทยปี 2569 วิเคราะห์ผลกระทบโดมิโนทางเศรษฐกิจ เมื่อน้ำมันแพงเป็นต้นทุนขนส่ง สู่ราคาสินค้าอุปโภคบริโภค ส่องสัญญาณเงินเฟ้อ อาจทำให้ค่าครองชีพพุ่งสูงเกินคาด

การขยับขึ้นของราคาน้ำมัน ไม่ใช่แค่เรื่องของคนใช้รถ แต่คือผลกระทบต่อต้นทุนที่จะส่งผ่านไปยังราคาสินค้าในตะกร้าเงินเฟ้อที่ประชาชนต้องแบกรับ “สำนักข่าวอีไฟแนนซ์ไทย” จะพาไป “ชำแหละ” โครงสร้างราคาที่ซับซ้อน และ “ผ่า” ลึกถึงผลกระทบที่เป็นลูกโซ่ เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนว่า เมื่อน้ำมันแพง… กระทบค่าครองชีพและเงินเฟ้อมากแค่ไหน?

ผ่าโครงสร้างและผลกระทบราคาน้ำมัน

ราคาน้ำมันที่หน้าปั๊ม 1 ลิตร ประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก

1.ราคา ณ โรงกลั่น คิดเป็นประมาณ 40-60% ของราคาขายปลีก อ้างอิงราคาตลาดโลก เช่น ตลาดสิงคโปร์

2.ภาษี ประกอบด้วย 3 ส่วนคือ

• ภาษีสรรพสามิต: จัดเก็บเข้าคลัง
• ภาษีเทศบาล: จัดเก็บให้ท้องถิ่น
• ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT): เก็บ 2 ต่อ คือจากราคาขายส่งและจากค่าการตลาด

3.เงินเข้ากองทุน

• กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง: ใช้สำหรับ “ชดเชย” หรือ “ตรึงราคา” ในยามวิกฤต (ปัจจุบันกองทุนติดลบหนักจากการตรึงราคาดีเซล)
• กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน: เพื่อใช้พัฒนาพลังงานทางเลือก

4.ค่าการตลาด คือกำไรและต้นทุนการบริหารจัดการของผู้ค้าน้ำมัน เช่น ปั๊มน้ำมัน

ผลกระทบต่อกลุ่มต่างๆ เป็นโดมิโน

การขึ้นราคาน้ำมันเปรียบเสมือน “โดมิโนทางเศรษฐกิจ” โดยมีผลกระทบต่อกลุ่มต่างๆ ดังนี้

1.กลุ่มขนส่งและโลจิสติกส์

• ผลกระทบ รุนแรงที่สุด เพราะน้ำมันคือ 30-40% ของต้นทุนทั้งหมด
• ตามสูตรขนส่ง ถ้าน้ำมันขึ้น 1 บาทต่อลิตร ต้นทุนขนส่งจะเพิ่มขึ้นประมาณ 3%
• สิ่งที่เกิดขึ้น: ค่าตั๋วเครื่องบิน (Jet Fuel พุ่งสูง), ค่าระวางเรือ, และค่าขนส่งพัสดุ/E-commerce จะเริ่มปรับราคาขึ้นตาม

2.กลุ่มสินค้าอุปโภคบริโภค

• สินค้าเกษตรและอาหารสด: ราคาผัก ผลไม้ และเนื้อสัตว์พุ่งขึ้นทันทีจาก “ค่าขนส่ง” จากฟาร์มสู่ตลาด รวมถึงต้นทุนปุ๋ยและยาฆ่าแมลงที่เป็นผลพลอยได้จากปิโตรเลียม
• สินค้าอุปโภค สบู่, แชมพู, ผงซักฟอก: ได้รับผลกระทบจาก “ต้นทุนบรรจุภัณฑ์” (เม็ดพลาสติก) และเคมีภัณฑ์ที่มีน้ำมันเป็นส่วนประกอบ
• อาหารสำเร็จรูป บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป, นม: แม้ภาครัฐจะขอความร่วมมือตรึงราคา แต่ผู้ผลิตขนาดใหญ่เริ่มส่งสัญญาณรับภาระต้นทุนไม่ไหว และอาจมีการปรับราคาหลังช่วงสงกรานต์ 2569 นี้

3.กลุ่มพลังงานและค่าไฟฟ้า

• ราคาน้ำมันที่สูงมักมาคู่กับราคาก๊าซธรรมชาติ (LNG) ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้า ทำให้ ค่า FT มีแนวโน้มปรับเพิ่มขึ้นตามรอบบัญชี ส่งผลให้ค่าไฟครัวเรือนและโรงงานแพงขึ้น

น้ำมันขึ้นสูง ผลกระทบต่อเงินเฟ้ออย่างไร?

• เงินเฟ้อทั่วไป (Headline Inflation): จะพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เนื่องจากน้ำมันและอาหารสดคิดเป็นสัดส่วนสูงในตะกร้าเงินเฟ้อของไทย
• อำนาจการซื้อลดลง: เมื่อราคาสินค้าแพงขึ้นแต่รายได้เท่าเดิม ประชาชนจะระมัดระวังการใช้จ่าย
• ความเสี่ยง Stagflation: หากราคาน้ำมันสูงค้างไว้นาน อาจเกิดภาวะ “เศรษฐกิจชะลอตัวแต่ของแพง” ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่แก้ไขได้ยากที่สุดทางเศรษฐศาสตร์

การปรับขึ้นน้ำมันดีเซลสู่ระดับ 38 บาทต่อลิตร ส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนขนส่ง 18% ซึ่งจะทยอยสะท้อนออกมาในราคาสินค้าอุปโภคบริโภคประมาณ 5-8%

น้ำมันในตะกร้าเงินเฟ้อมีมากแค่ไหน?

ตะกร้าเงินเฟ้อของไทยประกอบด้วยสินค้าและบริการประมาณ 430 รายการ โดยน้ำมันและพลังงานถูกจัดอยู่ในหมวด “พาหนะ การขนส่ง และการสื่อสาร” ซึ่งมีน้ำหนักสูงเป็นอันดับต้นๆ

• หมวดพลังงาน: มีสัดส่วนประมาณ 10-12% ของตะกร้าเงินเฟ้อทั้งหมด
• ผลกระทบทางตรง: เมื่อราคาน้ำมันขายปลีก ปรับขึ้น 10% จะส่งผลให้เงินเฟ้อทั่วไป พุ่งสูงขึ้นทันทีประมาณ 0.5% – 0.6% โดยไม่ต้องรอการส่งผ่านต้นทุนไปยังสินค้าอื่น

สรุปเมื่อน้ำมันแพง ผลกระทบราคาสินค้าอย่างไร?

เมื่อต้นทุนน้ำมันดิบและดีเซลขยับสูงขึ้น จะเกิดการ “ส่งผ่าน” ไปยังราคาสินค้าอุปโภคบริโภคในสัดส่วนที่ต่างกันตามประเภทโครงสร้างต้นทุน

• อาหารสด (ผัก, ผลไม้, เนื้อสัตว์) สัดส่วนต้นทุน 15-20% คาดราคาเพิ่มขึ้น 5-10%
• สินค้าอุปโภค (สบู่, ผงซักฟอก) สัดส่วนต้นทุน 10-15% คาดราคาเพิ่มขึ้น 3-5%
• วัสดุก่อสร้าง (เหล็ก, ปูนซีเมนต์) สัดส่วนต้นทุน 20-30% คาดราคาเพิ่มขึ้น 8-12%
• อาหารสำเร็จรูป / ข้าวแกง สัดส่วนต้นทุน 5-10% คาดราคาเพิ่มขึ้น 5-10 บาทต่อจาน

ทำไมเงินเฟ้อไทยถึง “อ่อนไหว” ต่อราคาน้ำมัน?

• ต้นทุนโลจิสติกส์ของไทยคิดเป็นประมาณ 13-14% ของจีดีพี และกว่า 80% พึ่งพาการขนส่งทางถนนด้วยรถบรรทุกที่ใช้น้ำมันดีเซล
• เมื่อราคาน้ำมันขึ้น ผู้ให้บริการ เช่น รถเมล์, วินมอเตอร์ไซค์, ร้านอาหาร จะเริ่มปรับราคาขึ้นตาม และ “ราคามักจะไม่ยอมลดลง” แม้น้ำมันจะราคาถูกลงในภายหลัง
• ราคาน้ำมันโลกที่สูง ทำให้ราคาก๊าซธรรมชาติ (LNG) ขึ้นไปด้วย ซึ่งไทยใช้ LNG ผลิตไฟฟ้าเกิน 50% ทำให้ค่าไฟพุ่งตาม ส่งผลกระทบต่อต้นทุนการผลิตของโรงงานทุกประเภท

จากการวิเคราะห์สถานการณ์ปัจจุบัน ข้อมูลจาก SCB EIC ประเมิน 3 ฉากทัศน์ผลจากสงครามตะวันออกกลาง ทำให้ราคาน้ำมันแพง ส่งต่อไปยังเงินเฟ้อที่จะเพิ่มสูงขึ้น

1.Base Case: ระยะเวลาสงคราม น้อยกว่า 8 สัปดาห์ ประเมินกรอบราคาน้ำมันที่ 80-120 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล จีดีพีโต 1.4% และเงินเฟ้อทั่วไปอยู่ที่ 3.2%

2.Adverse Case: ระยะเวลาสงคราม 8-16 สัปดาห์ ราคาน้ำมันจะอยู่ที่ 100-140 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ประเมินจีดีพีจะลดลงมาอยู่ที่ 0.8-1.1% และเงินเฟ้อทั่วไปจะอยู่ที่ 4-5%

3.Severe Case: ระยะเวลาสงครามมากกว่า 16 สัปดาห์ ราคาน้ำมันดิบ 120-140 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล จีดีพีจะติดลบ -0.5% ถึง 1% และเงินเฟ้อพุ่งมากกว่า 5%

อ่านข่าวต่อ : SCB EIC หั่นจีดีพีไทยปีนี้เหลือ 1.4% เงินเฟ้อทะลุกรอบ 3.2% มอง กนง.คงดอกเบี้ยที่ 1% ตลอดปี 69

จากราคาน้ำมันที่พุ่งสูง จนอาจดันเงินเฟ้อสูงตาม และกระทบกับค่าครองชีพคนไทยในที่สุด ดังนั้น เมื่อรัฐบาล ปล่อยราคาน้ำมันให้เป็นไปตามกลไกตลาด โดยยังใช้เครื่องมือจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงบางส่วนในการอุดหนุน จะมีผู้ได้รับผลกระทบโดยเฉพาะกลุ่มคนเปราะบาง และผู้มีรายได้น้อยที่ไม่อาจมีสภาพคล่องที่เป็นกันชนเมื่อเจอวิกฤติ

ล่าสุดเมื่อวันที่ 26 มี.ค.69 อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้เรียกประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) นัดพิเศษเป็นการด่วน หลังจากกลางดึกของวันก่อนหน้ามีการประกาศปรับขึ้นราคาน้ำมันทีเดียว 6 บาทต่อลิตร โดยได้สรุปเป็น 7 มาตรการรับมือพลังงาน ดังนี้

1.แนวทางปรับลดอัตราภาษีสรรพสามิตน้ำมัน

2.เติมเงินบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ อีก 100 บาท นาน 1 เดือน จากเดิม 300 บาทต่อคนต่อเดือน เป็น 400 บาทต่อคนต่อเดือน

3.เยียวยาภาคขนส่ง ออกมาตรการช่วยเหลือกลุ่มขนส่ง ได้แก่ รถบรรทุก รถโดยสารสาธารณะ และผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์รับจ้าง

4.ช่วยเหลือเกษตรกร เตรียมดำเนินโครงการ “ธงเขียว” สนับสนุนค่าปุ๋ย และส่งเสริมการใช้ปุ๋ยทางเลือก เพื่อลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกร

5.ภาคเกษตรและประมง พิจารณาใช้ น้ำมัน B20 ซึ่งต้นทุนถูกกว่าปกติ 5-6 บาทต่อลิตร

6.คู่สัญญากับภาครัฐ โดยเฉพาะกลุ่มก่อสร้าง ที่ได้รับผลกระทบจากต้นทุนน้ำมันและการดำเนินงานล่าช้า จะพิจารณาขยายเวลาตรวจรับงาน

7.ช่วยเอสเอ็มอี ให้ธนาคารออมสินเตรียมวงเงินปล่อยกู้ซอฟต์โลน 10,000 ล้านบาท เพื่อเสริมสภาพคล่องผู้ประกอบการรายย่อยทั้ง Supply Chain

อ่านข่าวต่อ : ครม.เคาะ 7 มาตรการสู้ค่าครองชีพ น้ำมันพุ่งกดดัน สั่งคลังลดภาษีสรรพสามิต

บทเรียนจากวิกฤตพลังงานในปี 2569 ย้ำเตือนให้เห็นว่า เศรษฐกิจไทยยังคงมีความเปราะบางสูงจากการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล และมีต้นทุนแฝงในระบบโลจิสติกส์ที่สูงเกินควร การแก้ปัญหาด้วยการ “ตรึงราคา” ผ่านเงินอุดหนุนกองทุนน้ำมันฯ อาจเป็นเพียงการ “ยื้อ” แต่ไม่จบ สิ่งที่ทำได้ไม่ใช่แค่ “เยียวยา” หรือ “บรรเทา” แต่เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันที่ยั่งยืน จากการปรับโครงสร้างพลังงานของประเทศอย่างจริงจัง