“ย้อนรอยวิกฤตพลังงานโลก สู่ “มาตรการเชิงรุก” สู้ศึกภูมิรัฐศาสตร์

ในวันที่ ‘พลังงาน’ ถูกใช้เป็นอาวุธบนกระดานภูมิรัฐศาสตร์โลก ตั้งแต่สมรภูมิรัสเซีย-ยูเครน มาจนถึงความตึงเครียดในตะวันออกกลาง บทเรียนจากหลายประเทศทั่วโลกได้พิสูจน์แล้วว่า การรอให้วิกฤตมาถึงตัวคือความเสี่ยงที่ไม่อาจแบกรับได้

ย้อนไปในอดีต หลังเกิดครามรัสเซีย-ยูเครน ตั้งแต่ปี 2565 สร้างวิกฤตพลังงานและอาหาร ทำให้หลายประเทศทั่วโลก ต้องงัดทุกมาตรการ “ประหยัด” มาใช้ สะท้อนถึงการปรับตัวเพื่อความอยู่รอด บทความนี้ จะพาไปถอดรหัสกลยุทธ์ประหยัดพลังงานจากทั่วทุกมุมโลก ทั้งมาตรการภาคสมัครใจ จนถึงมาตรการภาคบังคับขั้นเด็ดขาด เพื่อการเตรียมรับจากสงครามตะวันออกกกลางในปัจจุบัน ในยุคที่ต้นทุนพลังงานไม่มีวันเหมือนเดิมอีกต่อไป

ส่องโมเดลโลก: เมื่อวิกฤตบีบให้ต้อง ‘เปลี่ยน’

ย้อนกลับไปในช่วงปี 2565 วิกฤตการณ์รัสเซีย-ยูเครนได้สร้างบทเรียนราคาแพงให้แก่หลายประเทศ จนเกิดเป็นมาตรการที่น่าสนใจ ดังนี้:

ฝรั่งเศส

ฝรั่งเศสประกาศแผน “การประหยัดพลังงาน” ห้ามร้านค้าเปิดประตูทิ้งไว้ในขณะที่เครื่องปรับอากาศและเครื่องทำความร้อนกำลังทำงาน ห้ามโฆษณาที่มีแสงสว่างในทุกเมืองระหว่างเวลา 01.00 น. ถึง 06.00 น.

ส่วน Leclerc ห้างค้าปลีกอาหารรายใหญ่ที่สุดของฝรั่งเศส ลดชั่วโมงการเปิดบริการตามสาขาต่าง ๆ และคาร์ฟูร์ กลุ่มซูเปอร์มาร์เก็ตข้ามชาติ มีสำนักงานใหญ่ในประเทศฝรั่งเศส ลดการใช้ไฟฟ้าตามสาขาต่าง ๆ ในช่วงที่มีความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้าสูง

สเปน

สเปนใช้วิธีการที่รุนแรงกว่าประเทศอื่นๆ ในสหภาพยุโรป โดย ออกพระราชกฤษฎีกาสั่งให้ธุรกิจต่างๆ ลดการใช้เครื่องปรับอากาศไว้ที่ 27 องศาเซลเซียสในฤดูร้อน และเครื่องทำความร้อนไว้ที่ 19 องศาเซลเซียสในฤดูหนาว

รัฐบาลยังสั่งให้ร้านค้าติดตั้งล็อคอัตโนมัติเพื่อป้องกันไม่ให้ประตูเปิดทิ้งไว้ขณะที่ระบบทำความร้อนทำงาน และให้แน่ใจว่าหน้าร้านมืดสนิทตั้งแต่เวลา 22.00 น.

มาตรการนี้ได้ถูกนำมาใช้แล้วในอาคารสาธารณะ และเป็นทางเลือกสำหรับครัวเรือน

นายกรัฐมนตรีของประเทศสเปนในขณะนั้น เรียกร้องให้รัฐมนตรี เจ้าหน้าที่ของรัฐ และพนักงานบริษัทเอกชนเลิกผูกเนกไทไปทำงานเพื่อช่วยประหยัดพลังงาน

รณรงค์ให้บริษัทต่าง ๆ ปิดประตูเพื่อกันความร้อนจากอากาศด้านนอกเข้ามาภายในอาคาร ช่วยลดการทำงานของเครื่องปรับอากาศ

เยอรมนี

ปิดไฟตามสถานที่สำคัญในเวลากลางคืน เช่น ทำเนียบประธานาธิบดีในกรุงเบอร์ลิน อนุสาวรีย์ ปิดน้ำพุ ห้ามใช้น้ำอุ่นในสระว่ายน้ำและโรงยิม และงดใช้เครื่องทำความร้อนภายในที่พักอาศัย

ภาคอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ดำเนินการมาตรการประหยัดพลังงานที่ “จะคืนทุนภายในสองปี” เพื่อสนับสนุนครัวเรือนในการประหยัดพลังงาน ยกเลิกข้อกำหนดให้ผู้เช่าต้องรักษาระดับอุณหภูมิขั้นต่ำในอพาร์ตเมนต์ด้วย

ออสเตรีย

ห้างค้าปลีกในประเทศออสเตรียประกาศลดชั่วโมงการเปิดไฟป้ายโฆษณาบริเวณด้านหน้าของสาขาต่าง ๆ มากกว่า 1,500 แห่งทั่วประเทศ ซึ่งคาดว่าจะช่วยลดการใช้พลังงานถึงปีละกว่า 1,000 เมกะวัตต์-ชั่วโมง

จีน

รณรงค์ให้ประชาชนในเมืองเฉิงตู ปิดไฟตกแต่งภูมิทัศน์นอกอาคาร โฆษณานอกอาคาร

บริษัทรถไฟฟ้าใต้ดินเมืองเฉิงตูจะปิดไฟโฆษณาและปรับเครื่องปรับอากาศในสถานีรถไฟต่างๆให้มีอุณหภูมิที่เหมาะสมในระดับที่ประหยัด

ห้างสรรพสินค้าจํากัดเวลาเปิด-ปิดการให้บริการเหลือเพียงในช่วง เวลา 16.00 น. – 21.00 น. เพื่อลดการใช้ไฟฟ้า

มณฑลเสฉวน สั่งปิดโรงงานส่วนใหญ่เพื่อประหยัดไฟฟ้านาน 6 วัน ปิดเครื่องปรับอากาศ ลิฟต์ และไฟใน สํานักงานและห้างสรรพสินค้าอีกด้วย

ระงับและจํากัดการจ่ายกระแสไฟฟ้าแก่โรงงานหลายพันแห่ง และให้ปันส่วนการใช้ไฟ ตามครัวเรือน

นครเซี่ยงไฮ้ปิดไฟประดับบนเคยบนอาคาร และทางเดินเลียบแม่น้ําหวงผู่ซึ่งเป็น แลนด์มาร์กสําคัญเพื่อประหยัดพลังงาน

จัดกิจกรรมออนไลน์ เช่น การบรรยายเรื่องการอนุรักษ์พลังงาน การ เผยแพร่วิดีโอเกี่ยวกับวิถีชีวิตแบบคาร์บอนต่ํา และแอนิเมชันส่งเสริมความรู้ด้านการประหยัดพลังงาน

ญี่ปุ่น

ครัวเรือนและภาคธุรกิจญี่ปุ่นต้องเข้าสู่ช่วง เวลาประหยัดไฟฟ้านาน 3 เดือนนับจากวันที่ 1 ก.ค. 2565 เพื่อป้องกันการขาดแคลนไฟฟ้าในช่วงอากาศร้อนจัด โดยไม่กระทบต่อชีวิตประจําวันและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ

รัฐบาลไม่ได้ กําหนดเป้าหมายของปริมาณการประยัดพลังงาน แต่แนะนําให้ประหยัดการใช้ไฟฟ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลา 17.0 -20.00 น.

สิงคโปร์

เปลี่ยนมาใช้หลอดไฟ LED อัจฉริยะและพลังงานแสงอาทิตย์ในเมือง HDB ที่มีอยู่เดิม

มาตรการการติดตั้งระบบทำความเย็นแบบรวมศูนย์ (CCS)

ผลักดันโครงการฉลากพลังงานบังคับ (MELS) เพื่อช่วยให้ผู้บริโภคเปรียบเทียบประสิทธิภาพการใช้พลังงานของสินค้า

การประกาศใช้มาตรฐานประสิทธิภาพ พลังงานชั้นต่ำ (MEPS)

เวียดนาม

ลดการสูญเสียพลังงานในกระบวนการอุตสาหกรรมให้ต่ำกว่า 6.5% ,ลดอัตรา การใช้พลังงานเฉลี่ย

ส่งเสริมให้ 70% นิคมอุตสาหกรรมและ 50% ของกลุ่มอุตสาหกรรม สามารถเข้าถึงและใช้มาตรการประหยัดพลังงานได้

ใช้ระบบจัตการพลังงานในสถานประกอบการและผู้ประกอบการขนส่ง โดยใช้ โปรแกรมเพื่อเพิ่มพูนทักษะในการควบคุมยานพาหนะและการแก้ปัญหาทางเทคนิค เพื่อประหยัดพลังงาน

ผลักดันให้เมืองและจังหวัดร้อยละ 90 ต้องพัฒนาโครงการประหยัดพลังงานและ การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ

สถานการณ์ปัจจุบันจากความตึงเครียดในตะวันออกกลาง ซึ่งเป็นแหล่งผลิตและเส้นทางขนส่งพลังงานที่สำคัญของโลก ส่งผลให้ราคาน้ำมันและพลังงานในตลาดโลกมีแนวโน้มผันผวนอย่างต่อเนื่อง ผลักดันให้รัฐบาลต้องบริหารจัดการพลังงานของประเทศอย่างใกล้ชิด พร้อมวางมาตรการรับมือ

แผนเชิงรุกประเทศไทย: จาก ‘ขอความร่วมมือ’ สู่ ‘มาตรการภาคบังคับ’

ระยะที่ 1: มาตรการขอความร่วมมือ (Quick Win)

ในสำนักงาน: รณรงค์ตั้งอุณหภูมิแอร์ 26-27°C, สวมเสื้อแขนสั้นงดสูทผูกไท, ใช้ระบบ Energy Saver ในคอมพิวเตอร์ และเน้นการประชุมออนไลน์หรือ Work from Home

ภาคการขนส่ง: ส่งเสริมระบบ Car Pool, ขับรถด้วยความเร็วที่เหมาะสม และวางแผนการเดินทางเพื่อลดการใช้น้ำมัน

ระยะที่ 2: มาตรการภาคบังคับ (หากสถานการณ์รุนแรง)
หากราคาพลังงานพุ่งสูงจนกระทบความมั่นคง รัฐบาลพร้อมเสนอมาตรการเข้มข้น เช่น

จำกัดไฟโฆษณา: ปิดป้ายโฆษณา ป้ายชื่อร้าน และโรงภาพยนตร์ หลังเวลา 22.00 น.

คุมเวลาสถานีบริการน้ำมัน: ปิดปั๊มน้ำมันหลังเวลา 22.00 น. (ยกเว้นเส้นทางหลักบนทางหลวง)

หากคนไทยลดการใช้พลังงานได้เพียง ร้อยละ 5 จะช่วยประหยัดน้ำมันได้ถึง 3.3 แสนลิตร/เดือน และประหยัดไฟฟ้าได้กว่า 31 ล้านหน่วย/เดือน คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาล

วิเคราะห์แนวโน้มระยะข้างหน้า

สำหรับนักลงทุน: พลังงานสะอาดไม่ใช่แค่เทรนด์ แต่คือทางรอด

การถอดบทเรียนทั่วโลกชี้ให้เห็นว่า หุ้นในกลุ่มพลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy), ระบบกักเก็บพลังงาน (Battery), และบริษัทที่ทำเรื่อง Smart Grid หรือ Digital Energy Management จะได้รับอานิสงส์อย่างมากภายใต้แผน PDP 2024 ของไทย เพราะการประหยัดพลังงานในอนาคตจะไม่ได้มาจากการ “อดใช้” แต่จะมาจากการ “ใช้ให้มีประสิทธิภาพ” ผ่านเทคโนโลยี